vansontrainingen.nl

Begin maart verschijnt er een nieuw boek over leren en de hersenen: Brein@work. Volgens de recensie in Leren in organisaties belooft het een leesbaar en nuttig boek te zijn. Ik ben benieuwd, want niet alle voorbeelden die in de recensie aan bod komen vind ik even vernieuwend. Ze zijn wel makkelijk toepasbaar, voor iedereen die iets met leren te maken heeft. Wil je beter leren leren, of je persoonlijke ontwikkeling bevorderen, dan kun je hier op letten:

1) Het woordje niet doet het niet

Onze hersens kunnen niks met het woordje niet. Aandacht in de vorm van ‘nietjes’  werkt daarom averechts. Wil je dat een kind iets niet laat vallen? Dan helpt de zin ‘niet laten vallen’ minder goed dan de tip ‘goed vasthouden’. Wil je afvallen? dan werkt het voornemen om niet te snoepen slechter dan je duidelijk voornemen wat je op een dag wél wilt eten. En daarom vragen (goede) trainers je ook altijd om leerdoelen positief te formuleren in plaats ‘ik wil niet…’ of ‘ik wil minder…’.

2) 7 dagen in een week, 7 plekken in je hoofd

Je hoofd proberen vol te proppen heeft geen zin, mensen kunnen maar zeven items tegelijk onthouden. Leuk om te testen als je boodschappen gaat doen: lukt het om met acht geplande boodschappen thuis te komen? Ben je aan het leren, dan is het belangrijk om samen te vatten en de belangrijkste items uit te kiezen. Probeer je je te ontwikkelen, doe dat dan niet op alle vlakken tegelijk. Werk liever doelgericht aan een paar goede voornemens dan als een schot hagel aan je hele persoonlijkheid3

3) Oefening baart kunst, dus hou vol

Veranderen kost tijd en moeite. Volgens deze praktische blog 21 dagen, volgens Brein@work 40 dagen. Gisteren gaf iemand een mooie metafoor hoe het wennen van de hersenen aan nieuw gedrag gaat: het oude gedrag is als een snelweg door de jungle. Hij is makkelijk te vinden en gaat snel. Het nieuwe gedrag is een pad dat je nog moet aanleggen. Overhangende jungle, geen wegwijzers, een oneffen oppervlak, op alle mogelijke manieren kost deze weg meer moeite. Máár, het goede nieuws: de snelweg kan overwoekerd en opgebroken raken door hem minder te gebruiken. En dus wordt je oude gedrag minder makkelijk, minder aanlokkelijk, minder vanzelfsprekend. Terwijl dat smalle junglepaadje door het veel te gebruiken intussen een mooi vrijgemaakt pad is, dat je soepel kunt gebruiken…

4) Slim belonen heeft effect

Al vaker schreef ik op dit blog dat belonen een positieve uitwerking heeft. Maar je kunt ook nog slím belonen (wat elke ouder die zijn kind spruitjes probeert te leren eten al weet…): beloon de inspanning, niet de prestatie. Het gaat in eerste instantie om dat iemand het probeert, niet of het lukt. Wat kun je daarmee wat betreft leren? Als trainer of docent is het belangrijk om oog te hebben voor de inspanningen van een cursist, en daar in elk geval aandacht aan te besteden. Als lerende, kun je ervoor kiezen om mild te zijn voor je zelf: het hoeft niet in één keer goed; tel de keren die wél lukken en laat je niet afleiden door het de keren dat het nog niet lukt. Zo blijf je gemotiveerd. Jezelf slim belonen verhoogt je eigen motivatie (die weer bijdraagt aan zelfdiscipline).

Je ziet dat bovenstaande tips samenhangen. Als je de een toepast, wordt de andere ook makkelijker om toe te passen. In Brein@work staan nog veel meer dingen die je kunt toepassen. Leren en jezelf ontwikkelen wordt er (verwacht ik) leuker, makkelijker en effectiever van.

Beginnend adviseurs maken zich vaak erg druk over antwoorden. “Kan ik in het gesprek wel overal direct antwoord op geven?” “Kloppen mijn antwoorden wel 100%?”. Terwijl de kunst van een goed advies hem vaak zit in de juiste vragen stellen.

Een handige richtlijn voor beginnend adviseurs: is het een vraag die je eigenlijk niet durft te stellen? Dat is het waarschijnlijk een vraag die nodig gesteld moet worden. De kunst is om dan een toon en houding te vinden die je ‘enge’ vraag veilig laat voelen voor je gesprekspartner – veilig genoeg om er een antwoord op te geven in elk geval.

Wie goede vragen stelt, overtuigt zijn klant van zijn kwaliteiten. Die vragen mogen opbouwend kritisch zijn. Als de klant het zelf allemaal al wist, had hij het tenslotte al opgelost. Het is belangrijk om te vragen naar juist die dingen die de klant niet vertelt. Daar liggen meestal belangrijke hindernissen of mogelijkheden.

Is antwoord geven dan helemaal geen onderdeel van acquisitie? Zeker wel, maar op een niveau dat je misschien niet verwacht. Je moet vooral antwoord geven op de zorgen van de klant. “Is mijn vraag in goede handen bij deze persoon? Krijg ik resultaat? Verloopt de samenwerking op een prettige manier? Hoe gaat het verder als er dingen mislopen?”

Het lastige is dat klanten hun zorgen vaak niet hardop uiten. Zorg dat je leert om tussen de regels door te luisteren. En ook dan kan het geen kwaad om eerst vragen te stellen, voordat je (jouw interpretatie van) iemands zorg beantwoordt.

Altijd fijn om als examinator bij gesprekken aanwezig te zijn: je kunt alles in alle rust observeren, en daarna aan de ’spelers’ navragen waarom ze reageerden zoals ze reageerden. Zo was ik eergisteren bij een examen waarbij een werkgroep hun project aan een MT moest presenteren. Een cursist concludeerde achteraf: ‘het gaat helemaal niet om de inhoud, het gaat erom dat je weet hoe je met een MT moet omgaan’. Mijn complimenten aan deze cursist: die heeft een belangrijke les geleerd.

Wat heeft het examen met adviseren en de Roos van Leary te maken? Het gepresenteerde project had aanbevelingen aan het MT, en dus adviezen.  Elke groep was enthousiast over hun project en aanbevelingen, en vond een kritisch MT tegenover zich. Wat denk je dat er gebeurde?

Enthousiasme over een project is een ‘ik-positie’, kritiek evenzeer. Het gesprek verliep dus grotendeels aan de linkerkant van de Roos. Dus de kant die we meestal ‘tegen’ noemen’. Hoe kom je van die tegen-kant naar de samen-kant? Wat goed werkte was echt luisteren naar de vragen van het MT en de kritiek, en daarop aan te sluiten. Het MT vertelde later dat ze zich op die momenten serieus genomen voelden. Verdedigende reacties werkten averechts, die vergrootten de kritische houding van het MT.

Wat elk groepje had kunnen helpen, was hun presentatie al meer af te stemmen op hun publiek: wij hebben een goed idee, en dit hebben jullie eraan. Dan zit je aan de samen-kant van Leary. Dat vergt wel een vertaalslag:  wat wij om inhoudelijke reden een goed plan vinden, is voor jullie interessant om deze strategische redenen.

Niet alleen de cursisten gingen wijzer naar huis. Ook ik als docent/trainer heb weer eens goed kunnen zien (en voelen) hoe dingen werken. Daar heb ik opnieuw van geleerd. Ik heb een mooi vak!.

Eerst dacht ik dat ik er nóóit zou intrappen: de omroepberichten van de NS waarin ze aankondigen dat de trein op een bepaald tijdstip arriveert. Voor wie nooit met de trein reist, dit is de manier waarop de NS tegenwoordig vertragingen omroept. Dus niet “uw trein heeft zoveel vertraging”, maar “op dat tijdstip komt uw trein aan”. Iedereen weet dat de betekenis hetzelfde is. Maar tot mijn verbazing zijn de nieuwe omroepberichten echt beter voor mijn humeur. Dat leek me een goede reden om het zelf ook eens te gaan toepassen.

De eerste kans kwam bij een adviesgesprek, waarin de klant om een verkeerde training vroeg. Niet echt goed voor de sfeer om je klant uit te leggen dat hij er maar weinig verstand van heeft. Dus heb ik besproken hoe ze met een andere training een resultaat konden behalen dat nóg beter bij hun doelstellingen paste. Daar was de klant heel blij mee. Eventjes had ik het gevoel dat ik loog door er deze draai aan te geven. Maar het was waar, en ik heb het ook waargemaakt. Een geruststelling voor mijn moraal.

Soms is het moeilijk om te bedenken wat nu precies de positieve draai is. Zo herschreef ik vandaag brieven voor een gemeente, waarin de burger leest dat hij geen vergunning krijgt, maar wel leges moet betalen. Tsja, wat kun je daar van maken? Gelukkig bleek dat een afgewezen vergunning goedkoper is dan een afgegeven vergunning. Onder het kopje leges staat nu: “omdat wij uw vergunning hebben afgewezen, hoeft u minder leges te betalen”. Ik ben benieuwd wat mijn klant van deze positieve benadering vindt .

In een goed gesprek behaal je zelden je doelen helemaal, en dat hoort zo. Sterker nog, de kans is groot dat wanneer je 100% je doel behaald hebt, het geen goed gesprek was. Klinkt dat raar? Dan raad ik je aan om Een goed verhaal. Presenteren, praten, pleiten van Suzanne Gerritsen te lezen.

Elk gesprek is in principe een vorm van samenwerking. Er bestaan spelregels voor deze samenwerking, die we onbewust meestal wel weten:

1. Geef voldoende informatie (niet te veel, niet te weinig).
2. Geef goede informatie (leugens vallen daar niet onder).
3. Draag bij aan een goede relatie.
4. Wees in je stijl kort, bondig en efficiënt.

Denk maar eens terug aan je laatste gesprekken die niet soepel liepen. Welke van de bovenstaande regels overtrad de ander? Welke overtrad je zelf misschien?

Denk aan ‘ik wil mijn verhaal kwijt’ versus ‘ik wil een leuke avond hebben’. Denk aan ‘ik wil de samenwerking bespreken’ versus ‘laten we het vooral over de inhoud hebben’. Denk aan duizend andere voorbeelden…

Het is makkelijker om deze regels toe te passen als je een idee hebt van het doel van het gesprek. Jouw doel is zelden tot nooit precies hetzelfde alsdat van de ander. De kunst is dus om een gezamenlijk doel te creëren. Hoe openlijker je dit bespreekt, hoe makkelijker jij en de ander kunnen bijsturen als het misgaat. Ik hou me aanbevolen voor leuke praktijkvoorbeelden!

Een goed slot is maatwerk. Het is daarmee volstrekt tegengesteld aan de stoplap ‘hopende u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben’. Die is niet alleen ouderwets, maar ook nietszeggend. Hij kan overal en altijd, en dus beter nergens.

Wat dan wel? Geef een korte terugblik op wat je net gedaan hebt. In een brief formuleer je in één zin wat het doel van de brief was (behalve als dat doel ‘ iemand voldoende informeren is’ natuurlijk…). In een presentatie herhaal je in enkele korte en krachtige zinnen de hoofdlijn van je verhaal. Op die manier laat die een blijvende indruk achter bij je luisteraars. In een gesprek geef je een korte samenvatting van hetgeen besproken is, zeker van de gemaakte afspraken.

Is dat alles? Nee, het ‘hopende u enzovoort’ had ook een relatiebedoeling. Het was een beleefheidsfrase, iets om nog even aan de relatie met de lezer te werken. In een brief kun je dat doen door een persoonlijke noot toe te voegen (een bedankje, of begrip tonen of vragen bijvoorbeeld). In een presentatie door een afsluitend grapje te maken of het publiek of je opdrachtgever charmant te bedanken. In een gesprek kan het vanalles zijn: korte positieve feedback op het gesprek, het uitwisselen van kaartjes, wat koetjes en kalfjes ter afronding, noem maar op.

Is dát dan alles? Nee, vergeet niet ‘de deur open te zetten’: voor vragen, voor een reactie van de ander, voor toekomstig contact. Maak dat laagdrempelig. Dus niet: U kunt onderstaande persoon bellen op bovenvermeld nummer. Of: Heeft u vragen, dan kunt u die tijdens de lunch stellen. Of: U vindt mijn gegevens op internet. Als mensen extra moeite moeten doen, kost jou dat goodwill. Welwillendheid, voor de liefhebbers van Nederlands.

Hoeveel ruimte mag dat kosten, een goed slot? Zo’n 10% van het totaal. Bedankt voor het lezen, en leuk als je hieronder reageert!

Goed, hoe je een inleiding maakt als je iemand wilt informeren, is intussen duidelijk. Maar hoe moet het met de rest van je verhaal?

Piramides
De kern opbouwen doe je in piramides. Je vertelt eerst het belangrijkste dat de ander moet weten. Dat is de top van de piramide, ook wel kernboodschap geheten. Zoals: je bent geslaagd voor je examen. Of: Helaas wijzen wij uw verzoek tot verlaging van de WOZ-waarde af. Of: uw auto is toe aan de Algemene Periodieke Keuring, kortweg APK.

Toelichten en onderbouwen
Daarna licht je de kernboodschap toe. Je geeft achtergrondinformatie, onderbouwt je kernboodschap of legt belangrijke begrippen uit. Het minst interessante of relevante komt onderaan, en vormt de voet van de piramide. Bij ‘minst interessant’ redeneer je vanuit de lezer of luisteraar, niet vanuit jezelf. Heb je bijvoorbeeld meerdere argumenten, dan staat je belangrijkste bovenaan en je minst belangrijke onderaan.

Telkens weer…
Dit doe je per onderdeel. Het geldt dus niet alleen voor je verhaal als geheel, maar ook voor de losse delen ervan. Bij elke alinea, elk stuk presentatie of elk gespreksonderdeel komt het belangrijkste eerst. (more…)

Een goede inleiding hoeft maar 3 vragen te beantwoorden:

1. Waarom gebeurt er nu iets? (Waarom krijg ik deze brief? Waarom zit ik bij deze presentatie? Waarom hebben wij dit gesprek?)
2. Waar gaat het nu over?
3. Wat gaat er gebeuren? (Een leeswijzer, een luisterwijzer, een gespreksagenda. Iets dat de ‘ontvanger’ voorbereidt op wat er komen gaat).

Let bij punt één op het perspectief: het gaat om de ‘ontvanger’, niet om de initiatiefnemer. Let ook op het ‘nu’. Géén lange voorgeschiedenissen! En waarom een vooruitblik, punt drie? De lezer of luisteraar kan je dan beter volgen.

Te lange inleidingen zijn niet effectief. Die zorgen er juist voor dat iemand zich bovenstaande dingen gaat afvragen. Of afhaakt.

Het is een soort heilige drie-eenheid. Je kunt het zonder doen, maar dan gaan er dingen mis. Wat voor dingen? Een paar voorbeelden.

1) De nachtkaars. Je houdt een interessante presentatie, en eindigt onbeholpen met ‘eehhh, dat was het’. Welke indruk blijft er achter? Vermoedelijk een minder sterke dan je gewild had.

2) Waar gaat dit naartoe? Je begint aan een tekst, en vraagt je na een tijdje af: Waarom moet ik dit eigenlijk lezen? Wanneer wordt het interessant voor mij? Je scant de tekst vluchtig tot je antwoord op deze vragen vindt. Als het te lang duurt, leg je de tekst weg. Helaas voor de schrijver; diens belangrijkste punt moest nog komen namelijk.

3) Maar wat wilde hij nou eigenlijk? Het gesprek is voorbij, er is veel besproken. Zo veel, dat je eigenlijk niet meer weet waar het om ging. Waarom kwamen jullie ook alweer bij elkaar? En hoe gaat het nu verder?

Toch mooi dat je met iets simpels als een inleiding de helft van dit soort problemen kunt voorkomen. En met een slot de andere helft. (more…)

Cijfers die boekdelen spreken (of juist niet). We leren:

10% van wat we lezen
20% van wat we horen
30% van wat we zien
50% van wat we zien en horen
70% van waar we over gediscussieerd hebben met anderen
80% van wat we persoonlijk ervaren hebben
95% van wat we uitleggen aan anderen

Eigenlijk zou iedereen wat hij leert dus moeten overbrengen aan anderen…

Een van de mooie dingen aan het vak van trainer is dat je zo veel van je cursisten kunt leren. Deze week hoorde ik een variant op het toepassen van de Roos van Leary die ik zelf nooit bedacht zou hebben.

Even opfrissen: normaal gesproken krijgen mensen de tip om tegengesteld te interveniëren. Dat betekent dat je niet je automatische reactie volgt, maar bewust verschuift. Een voorbeeld. Meestal roept boven-gedrag van iemand bij jou onder-gedrag op. Als je tegengesteld intervenieert, kies je er bewust voor om op boven-gedrag met boven-gedrag te reageren – precies aan de andere kant van de cirkel dan waar de aanstichter zit. Op ik-gedrag reageer je met wij-gedrag, en andersom (normaal roept ‘ik’ een ‘ik-reactie op’).

Maar wat deed mijn creatieve cursist? (more…)

Wie goed is in van andermans ervaringen leren, kan op tv terecht. Teleac had een serie genaam Advies… Train je vaardigheden: sociale vaardigheden, aflevering 2, aflevering 3, aflevering 4 o.a. adviesvaardigheden. Aan bod komen o.a. perfectionisme, assertiviteit en overtuigen.

Een andere reeks, getiteld Starter en coach, gaat in op ondernemersvaardigheden zoals onderhandelen, presenteren en netwerken. Die vind je hier. (more…)

Je kent dat wel: jij zegt iets, doet dat 100% duidelijk, en toch begrijpt de andere je verkeerd. Volgens onderzoek gebeurt dit in 80% van de gevallen. Ook bij jezelf: van de 10 keer dat je denkt dat je iemand of iets goed begrepen hebt, zit je er 8 keer naast.

Lastig, omdat we al onze conclusies op onze interpretaties baseren: Deze collega steelt mijn ideeën, en dat is omdat hij graag promotie wil maken. Mijn partner wil niet helpen met afwassen, en dat is uit luiheid. Die Audi bumperkleeft omdat hij een aso is… Ga zo maar door.

(Bij het laatste voorbeeld kwam een vriend van me er ooit achter dat in de Audi een dokter zat, herkenbaar aan een artsensticker op de achterruit. Toen had hij wel spijt van het demonstratief blijven hangen op de linkerbaan.)

Kun je hier iets aan doen, aan al die verkeerde interpretaties? (more…)

Leuk, net zag ik een mooie aanvulling op de eerdere Roos van Leary puzzels. Iemand plaatsen in Leary wordt best moeilijk als de woorden en de non-verbale signalen volstrekt niet matchen, zoals in dit gesprek tussen een automonteur en een klant.

Met slechts twee woorden en een voorvoegsel kun je het hele leerproces beschrijven: bewust, bekwaam, en on-. Hoe zat het ook alweer?

Je begint onbewust onbekwaam. Je kan iets niet, maar dat weet je niet. Zoals lezen. Of je denkt dat autorijden alleen maar aan het stuur draaien is (broembroem).

Daarna wordt je bewust onbekwaam. Je merkt dat er letters bestaan en dat anderen daar iets mee kunnen, maar jij nog niet. Of dat een auto níet rijdt door alleen aan het stuur te draaien. Dit is stap 1 in het leerproces.

Tijdens stap 2 wordt je bewust bekwaam. Je leert hoe iets moet, maar het kost nog moeite. Je leest letter voor letter: v-i-s, a-p-p-e-l, b-r-i-e-v-e-n-b-u-s. Je hebt rijles en denkt bij alle handelingen (wat zijn het er veel…) na.

En driewerf hoera, als je iets vaak genoeg doet, wordt je onbewust bekwaam. Je leest moeiteloos hottentottentententntoonstelling. En je merkt niet eens meer dat je in je spiegel en over je schouder kijkt. Tips om dit te bereiken, vind je hier.

Wanhoop dus niet als je uit een training komt en dingen gaan niet direct goed in praktijk. Dat hoort er gewoon bij, het betekent dat je aan het leren bent.

Ik kan me er elke keer weer over verbazen hoe groot het belang van non-verbale signalen is. De een beweert dat slechts 8% van een boodschap overkomt via de woorden, de ander maakt er 30% van. Hoe dan ook, het belang van woorden is veel kleiner dan mensen denken. Als je lichaamstaal niet overeenkomt met je woorden, wordt je simpelweg niet geloofd, hoe goed je bedoelingen ook zijn.

Het is makkelijk uit te proberen. Zeg eens met een lief stemmetje en een vriendelijke glimlach tegen iemand dat je een hekel aan hem hebt. Dat levert geen problemen op.

Andersom gaat het wel fout: vertel eens met een zachte stem en weinig oogcontact hoe deskundig je bent… Dat levert weinig klanten op. Of vertel, terwijl je geen spier in je lichaam beweegt (ook niet in je gezicht), hoe enthousiast je ergens over bent. Niemand die je gelooft. Jammer, want het kan wel waar zijn.

Eigenlijk kun je overal wel op zoek naar de Roos van Leary. Eerder raadde ik al een aantal filmpjes op youtube aan, waarin de Roos heel herkenbaar is. Pas geleden viel me op dat Paradise by the dashboardlight ook een mooi voorbeeld is.

Het nummer begint gewoon, de relatie van een jong stelletje beschrijvend. Deels in de verleden tijd, maar dat valt niet echt op. Na verloop van tijd verandert de sfeer. De muziek versnelt, en Meat Loaf onderbreekt Ellen Foley: ‘we’re gonna go all the way tonight’, etcetera etcetera. Wie het nummer al duizend keer gehoord heeft (wij allemaal dus) weet dat hij steeds hijgeriger gaat zingen. Hij voert de druk op, wat je terughoort in het verslag van de baseballwedstrijd. Zonder het door te hebben verhuist hij tijdens de vrijpartij van de samen-kant naar de tegen-kant.

Zoals de Roos voorspelt, gaat dat niet goed. ‘Stop right there’, zingschreeuwt Ellen Foley, ondersteund door dreigende gitaren. Minstens even dwingend als Meat Loaf daarvoor, informeert zij naar eeuwige liefde en een huwelijk. Zijn zalvende ‘let me sleep on it’ stelt haar niet gerust. Meat Loaf zit intussen in de onderkant van de Roos. Geen handige zet, want dat houdt haar aan de bovenkant. Het ‘will you love me forever’ klinkt steeds dwingender.We kennen de afloop: hij gaat door de knieën, ze gaan all the way, and they lived long and unhappily ever after…

Overigens denk ik dat de analyse vanuit een mannelijk perspectief heel anders kan uitvallen: Ellen Foley als degene die als eerste in de tegen-stand schiet met haar ‘Stop right there’ bijvoorbeeld

“Ik ga vallen. Ik ga vallen. Als ik ook maar een pink beweeg ga ik vallen.” Ik stond op 12 meter hoog op twee mini stukjes plastic, en mijn vingers klemden twee zo mogelijk nog kleinere greepjes vast. Leuk, klimmen op de klimmuur. Mijn klimmaatje zag het van beneden aan, en besloot in te grijpen.

“Vertrouw op je voeten!”, riep ze.

“Oh ja”, dacht ik, “zo werkt dat”. En na drie keer diep ademhalen, mezelf herinnerend aan vertrouwen op mijn voeten, zette ik de volgende – en laatste – stap.

Mooi, de bovenkant bereikt, mezelf overwonnen, en ik mocht weer veilig naar beneden.

Het ziet er wat gek uit, al die berichtjes hieronder met het woord ‘huiswerk’ erin. Streng, schools, dat soort dingen. Zo zijn ze niet bedoeld, ze zijn slechts ter inspiratie. Misschien was het woord oefeningen beter geweest dan huiswerk, bedenk ik me nu.

Waarom oefenen? Een gedragsverandering krijg je meestal niet cadeau. Die vergt werk. Zeker als het gaat om sterk ingesleten patronen. En dat zijn die RET-dingen meestal… Dus is het een kwestie van doen-doen-doen. En dat lukt mét goede voornemens meestal beter dan zonder.

Maar even antedateren dit stukje, dan staat het bij de andere ‘huiswerkjes’. Een tijd lang wist ik geen huiswerk te bedenken voor de rampenfantast. Tot ik onlangs met iemand werkte die wel een hele rijke fantasie bleek te hebben – die nooit de positieve kant opging.

Ze gaat twee dingen uitproberen:

1) zichzelf trainen in succesfantasieën, als aanvulling op het negatieve denken;

2) haar fantasieën naast de werkelijkheid leggen. Komen ze uit? En indien ja (wat ze verwacht), voelt ze zich dan net zo rot als ze zich van tevoren voorstelt? (wat ze niet verwacht).

LFT staat voor lage frustratie tolerantie: het geloof dat je het absoluut niet aankunt als dingen niet goed gaan. Het mag voor zich spreken dat wie dat gelooft, krampachtig probeert te zorgen dat alles goed gaat – en in paniek raakt wanneer het niet zo is. Misschien is expres frustraties aangaan goed huiswerk daarvoor, maar dat komt me licht gemeen over. Daarom een andere tip:

Hou een dagboek of lijst bij van dingen die je aan hebt gekund. Problemen die je hebt opgelost, frustraties die je goed (genoeg) gehanteerd hebt, etcetera. Lees je positieve ‘bewijsmateriaal’ regelmatig door. Je kunt heel veel wél aan, en als je je aandacht daar op richt ga je dat doorhebben.

Positieve gedachten zijn uiteindelijk net zo geloofwaardig als negatieve – alleen een stuk leuker!

Rechtgeaarden? Wat zijn dat nou weer? Bij de uitleg van de RET wordt vaak het woord ‘moraalridder’ gebruikt. Het geeft aan dat het rechtvaardigheidsgevoel van mensen wel eens kan doorschieten. Of het rechtvaardigheidsgedrag. Meestal krijg je zelf pas last van je eigen rechtvaardigheidsgevoel als de wereld zich niet wil aanpassen.

Hoe laat je mensen oefenen met minder moralistisch zijn, vroeg ik me af. Ik heb zelf namelijk ook de indruk dat het prettig is als mensen zich aan regels houden. Wanneer wordt het dan doorschieten? Denk eens na over de volgende gevallen, en of je die achterwege zou kunnen laten. Wordt de wereld er écht slechter van als je:

• niet meer op je rem trapt bij bumperklevers?
• niet expres 120 rijdt op de linker rijbaan om een punt te maken?
• in plaats van preken over vegetarisme of het milieu er een gewone discussie over voert?
• ook eens een keertje te laat komt?
• iets anders nalaat waarmee je nét iets te nadrukkelijk een voorbeeld aan anderen probeert te geven?

Het is zo’n lelijk woord dat de RET gebruikt voor mensen die altijd aardig gevonden willen worden: lovejunk. Het woord klinkt helemaal niet aardig. Hoezo is er iets mis met aardig gevonden willen worden?

Het wordt pas lastig wanneer je allerlei dingen moet gaan nalaten omdat je bang bent dat mensen je anders niet meer aardig vinden. Geen feedback geven, want die zou verkeerd kunnen vallen. Nooit ‘nee’ zeggen, want dat is zo vervelend voor die ander. Waarschijnlijk kun je zelf nog wel wat voorbeelden bedenken.

Ben je zo aardig dat het voor jezelf niet altijd prettig is, dan wordt het tijd om te gaan oefenen. Oefenen in niet altijd 100% aardig zijn. Begin met kleine onaardigheidjes, en onderzoek eens of de wereld dan vergaat. Je ‘vergeet’ iemand een kaartje te sturen. Je belt iemand niet terug die op je voicemail staat. Je legt je voeten op de bank in de trein… Bedenk vooral zelf wat je allemaal kunt doen om je onaardigheidsangst te overwinnen. Gaan de kleine dingen goed, dan kun je voor de lol eens wat grotere proberen.

En dan? Nou, daarna blijf je gewoon aardig zijn wanneer je daar zin in hebt. Maar als het je eens minder goed uitkomt, dan doe je waar jij zin in hebt. Zoals kritiek geven, of een afspraak afzeggen. Van die dingen waarvan de wereld niet vergaat – ook de jouwe niet.

Een perfectionist is vaak erg gericht op wat er beter kan. Laat een perfectionist een brief zien, en hij zal aanwijzen wat er nog allemaal mis aan is. Laat haar een presentatie bekijken, en ze kan feilloos de verbeterpunten noemen.

Maar als je altijd let op wat er beter kan, doe je het in je eigen ogen nooit goed genoeg. De rest van de wereld kan 100% tevreden zijn – maar dan vind jij dat ze er geen verstand van hebben. Je krijgt complimenten, maar denkt telkens ‘het had beter gekund’. Herkenbaar?

Als je hier last van hebt, is het een goed idee om minder scheef te gaan waarnemen. Blijf gewoon zien wat er beter kan, dat kan nooit kwaad. Maar dwing jezelf ook om actief op zoek te gaan naar dingen die goed gingen. Waar waren anderen tevreden over? Waar kun je zelf een beetje tevreden over zijn? Waarin heb je jezelf overtroffen, ook al was het nog niet perfect? Probeer dit elke dag te doen.

Als je jezelf aanleert op deze manier te gaan kijken, wordt het leven leuker. Probeer maar eens!

Eigenlijk klopt het niet. De roos van Leary heeft het over gedrag, en niet over karakter. Dus hoe kun je dan jezelf testen? En toch zit er ook wel weer wat in: sommig gedrag kies je vaker dan ander gedrag. Bovendien krijg je de opdracht om bij de test je relatie met een bepaalde persoon in gedachten te nemen. En ach, testjes zijn toch ook gewoon leuk? Dus voor de liefhebbers: http://www.testjegedrag.nl/ . Je kunt er ook je onderhandelingsstijl, conflictstijl en score op de Big Five testen.